NINH TĨNH TRÍ VIỄN

Tôi thích lái xe và cũng hơi có chút máu ăn thua khi lái xe (biết là không tốt) nhưng với một người mỗi ngày bò 20km cả đi lẫn về mất hơn 2 tiếng đồng hồ thì mong mọi người thông cảm nếu tôi hơi “bon chen”.

Vỉ cái tật xấu ấy nên khi có xe khác tạt đầu, đi chậm hay lơ đễnh 1 chút là tôi nổi cái máu xấu của mình lên, phải vượt bằng được nó (dù vẫn bảo đảm tuân thủ luật và an toàn)

Nhiều lần như thế, và cũng rất nhiều lần cái xe “đối thủ” nó… rẽ đi hướng khác khi tôi chưa kịp vượt, và cảm giác của tôi là… chưng hửng 😭 để rồi chợt nhận ra điều tôi vừa theo đuổi nó… chẳng liên quan đến cuộc đời mình.

Ninh tĩnh trí viễn là một câu dẫn trong sách Hoài Nam Tử, sau được Gia Cát Lượng trích dẫn trong bức thư gửi con trai mà có lần tôi đã post toàn văn. Nó khuyên răn con người giữ gìn tâm thân an định, từ đó rèn luyện ý chí, tinh thần, trí huệ và thân tâm.

Sách “Đại học” trong Tứ thư nói về bát mục – Cách vật – Trí tri – Thành ý – Chính tâm – Tu thân – Tề gia – Trị quốc – Bình thiên hạ, nhưng  ta thường chỉ nhớ 4 vế cuối, thậm chí tuyệt nhiên chẳng nhắc đến làm sao để “cách vật trí tri”.

“Tĩnh” là trạng thái tập trung tinh lực hướng đến khả năng quan sát, nhận định, bóc tách những yếu tố gây nhiễu để nhìn nhận đúng đắn bản chất sự việc. Tĩnh không có nghĩa là không làm gì, tĩnh hướng đến tối ưu các yếu tố nội tại nhằm đạt được mục tiêu thay vì hướng đến ngoại cảnh khiến cho thân tâm phân tán. Nói thì dễ, nhưng năng lực duy trì cái “tĩnh” thực ra khó hơn nhiều, nhất là khi ngoại cảnh có nhiều biến động. Ta cứ tưởng tượng như khi bạn bè kiếm tiền hơn ta 1 chút, đồng nghiệp thăng tiến, tăng lương trước, thằng em ít tuổi hơn mới mua nhà còn mình vẫn phải đi thuê, lòng ta khó mà duy trì sự an yên được. Tĩnh còn khó gấp bội khi ta trải qua nghịch cảnh, kinh tế khó khăn, môi trường công việc biến động, gia đình có khúc mắc… dễ khiến ta vội vàng đưa ra những quyết định không đúng đắn.

Hơn bất cứ một năng lực nào, tĩnh cần rèn giũa, cần trau dồi, cần “niệm” hàng ngày, nó thật sự là thứ người ta nên hướng đến chứ không nên kì vọng đạt được.

Trong chữ tĩnh 静 có 2 phần, phần đầu là chữ thanh 青 nghĩa là trong trẻo, trong veo… còn phần sau lại giống chữ… tranh 争 (trong tranh luận). Dù 青 chủ yếu là phần biểu âm của chữ, cộng với chữ Hán biến đổi quá nhiều nên tôi không rõ người xưa có cố tình cài cắm ý tứ sâu xa không, nhưng rõ ràng ta thấy nếu luận giải theo cách chiết tự này, chữ tĩnh mang một nội hàm sức mạnh hết sức to lớn và cũng hơi gợn chút trái khoáy hài hước

Trên tường góc làm việc của tôi treo 2 bức tranh, một bức đề câu đối tôi tự sáng tác (bức còn lại có dịp sẽ giới thiệu sau), xin gửi đây mời các bạn chiêm khảo:

“Tĩnh quan vạn tượng vô thanh xứ – Tự hữu càn khôn tự tại tâm”

Cũng mong cho tinh thần long mã, một năm 2026 lấy tĩnh chế động, lấy tĩnh quan chế càn khôn 🧐